Czym jest zabawa otwarta?

Obserwowanie, jak rozwija się swobodna zabawa, to coś wspaniałego. Patrząc na niezakłóconą zabawę oczami dziecka i obserwując, jak jego kreatywność oraz pomysły naturalnie rozwijają się wokół wybranego przez nie tematu, możesz wiele dowiedzieć się o jego zainteresowaniach i ulubionych sposobach zabawy.

Swobodną zabawę można określić jako zabawę bez wyznaczonych granic i ograniczeń. Nie ma jednego ustalonego sposobu zabawy ani konkretnego celu do osiągnięcia. Dla porównania zabawa o zamkniętej formule to aktywność z określonym zakończeniem, którą można przeprowadzić tylko w jeden sposób, aby je osiągnąć, na przykład układanie puzzli lub gra w węże i drabiny.

Przy napiętym harmonogramie i rosnącej presji społecznej, by dziecko osiągało określone etapy rozwoju, łatwo zacząć kontrolować sposób, w jaki się bawi. Możesz chcieć nauczyć je kolorów lub kształtów, a może zacząć rozwijać wczesne umiejętności matematyczne i rozpoznawanie liczb. Choć warto tego uczyć i jest to oczywiście kluczowe dla rozwoju dziecka, co, jeśli samo przyglądanie się jego zabawie z przyjemnością lub podążanie za jego pomysłami może być równie korzystne zarówno dla niego, jak i dla Ciebie?!

Swobodna zabawa przynosi wiele korzyści: może rozwijać kreatywność i wyobraźnię dziecka oraz wzmacniać jego pewność siebie dzięki poznawaniu własnych upodobań. Pomaga rozwijać umiejętność rozwiązywania problemów i samodzielnego myślenia oraz pozwala dziecku uczyć się we własnym tempie, kierując się ciekawością. Kiedy dzieci angażują się w zabawę i czerpią z niej radość, są zrelaksowane i bez wątpienia uczą się szybciej. 

Jeśli masz opory przed wypróbowaniem swobodnej zabawy lub nie wiesz, od czego zacząć, po prostu zaproponuj dziecku kilka przedmiotów i zobacz, jaką zabawę wymyśli. Widziałam, jak dzieci zamieniały rolki po papierze toaletowym i ręcznikach kuchennych w tunele dla samochodzików, obserwowały, jak te szybko przez nie przejeżdżają, a następnie brały rolki do rąk i używały ich jak lornetek do oglądania samochodów, po czym stawały się odkrywcami w zoo. Wyobraźnia dzieci jest tak swobodna i czysta, że nie zawsze zastanawiają się, co do czego pasuje ani czy samochody wyścigowe mają sens w pobliżu zoo, jak mógłby to robić dorosły. Po prostu cieszą się chwilą pełną wyobraźni i zabawy. 

Do swobodnej zabawy możesz wykorzystać przedmioty codziennego użytku lub naturalne znaleziska z ogrodu, takie jak liście i szyszki, a może pudełko klocków Duplo. Widziałam, jak moi dwaj synowie wymyślali wspaniałe zabawy w odgrywanie ról z użyciem zestawu tickit Tęczowy zestaw architektoniczny. Te pięknie kolorowe kształty zamieniały się w parking, równoważnie dla ludzików Lego, a także małe miasteczko ich własnego projektu. Gdybym naprawdę mogła ponownie przeżyć czas, kiedy byli młodsi, zainwestowałabym w jeden z zestawów luźnych elementów, na przykład Próbny zestaw drewnianych skarbów, które dają nieograniczone możliwości. Podoba mi się też to, że ich elementy są niezwykle wytrzymałe, trwałe i naturalne.

Jednym z ciekawszych aspektów obserwowania dziecka podczas swobodnej zabawy jest możliwość poznania, jak lubi się bawić. Wiąże się to ze schematami zabawy. Schematy to określone rodzaje zabawy lub zachowania powtarzające się w różnych sytuacjach. Pozwalają dziecku odkrywać i wyrażać swoje pragnienia oraz pomysły poprzez zabawę w sposób, który sprawia mu przyjemność. Dzięki nim dziecko nadaje swojej zabawie znaczenie. Zauważyłam, że moje najmłodsze dziecko często rzucało zabawkami, zrzucało jedzenie z krzesełka do karmienia i ogólnie lubiło patrzeć, jak rzeczy spadają z hukiem z dużej wysokości lub tłuką się, spadając ze schodów! Nie mogłam zrozumieć, dlaczego nie uczy się delikatnego obchodzenia się z zabawkami i dbania o nie. Dopiero pewnego dnia, gdy obserwowałam go uważnie z kanapy, zupełnie wyczerpana, zrozumiałam, że nie rzucał w złości ani podczas napadu gniewu. Naprawdę zatrzymywał się na chwilę, rzucał i badał, co się stało. Kiedy usiadłam i zaczęłam go obserwować, zobaczyłam, że chciał sprawdzić, co stanie się z zabawką, próbował odtworzyć dźwięk jej uderzenia o podłogę i przyglądał się powstałym uszkodzeniom.  Potem mogłam zaproponować mu inne zabawy związane ze schematem trajektorii, które go zachwyciły i które nadal uwielbia, choć ma już 5 lat.

Inne rodzaje zabaw lub schematy, które możesz zauważyć, to łączenie, otaczanie, zamykanie, orientacja, ustawianie, obracanie, przenoszenie i przekształcanie.  PACEY ma na swojej stronie internetowej świetną stronę z dodatkowymi informacjami, jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o schematach.  https://www.pacey.org.uk/working-in-childcare/spotlight-on/schemas/

Ważne jest, aby dostrzegać korzyści zarówno swobodnej zabawy, jak i tej o zamkniętej formule, a także wiedzieć, że obie mają swoje znaczenie i powinny występować w zdrowej równowadze. Swobodna zabawa często może prowadzić do lepiej zorganizowanych aktywności o zamkniętej formule. Obserwując, jak dziecko bawi się swobodnie i z ciekawością, możesz zadawać pytania takie jak: "Co robisz?" lub "Co najbardziej Ci się podoba i dlaczego?". Dziecko prawdopodobnie odpowie szczerze, a jego odpowiedzi pomogą Ci zaplanować lub wybrać lepiej dopasowane aktywności inicjowane przez dorosłych, które zapewne sprawią mu przyjemność. Przykładem może być dziecko bawiące się luźnymi elementami i udające, że szyszka jest wozem strażackim, liść ogniem, a patyk wężem, którym gasi pożar. Wcześniej mogło się zdarzyć, że nie wiedziałaś lub nie wiedziałeś o zainteresowaniu dziecka wozami strażackimi, ale teraz w deszczowy dzień możecie wyciągnąć pisaki i papier, a następnie wspólnie je narysować, rozmawiając na przykład o czerwonym wozie i jego prostokątnym kształcie. To świetny sposób na nawiązanie do naturalnych zainteresowań dziecka w zabawie prowadzonej przez dorosłego.

Oprócz satysfakcji z tego, że wspierasz wyobraźnię dziecka i dajesz mu swobodę w zabawie, możesz cieszyć się tym, że podczas swobodnej zabawy da się odsunąć na bok, oddać dziecku wszystkie decyzje i być może znaleźć chwilę na oddech i odpoczynek. Czas zebrać kilka ciekawych przedmiotów i wstawić wodę na herbatę!

Autorka: Carly Moore, mama i specjalistka w zakresie edukacji wczesnodziecięcej.